Διαβάθμιση καταθέσεων (laddering): κλείδωμα επιτοκίων χωρίς απώλεια ρευστότητας

Το laddering — «κλιμάκωση» ή «διαβάθμιση» καταθέσεων — είναι μια απλή αλλά αποτελεσματική τεχνική με την οποία ο αποταμιευτής χωρίζει το κεφάλαιό του σε τμήματα διαφορετικών λήξεων. Ξεκίνησε στις ΗΠΑ ως στρατηγική για τα certificates of deposit και έχει προσαρμοστεί άριστα στην ευρωπαϊκή αγορά προθεσμιακών.

Ποιο πρόβλημα λύνει

Ο αποταμιευτής που έχει, ας πούμε, 60.000 € και θέλει να επωφεληθεί από τα καλύτερα επιτόκια αντιμετωπίζει ένα δίλημμα. Αν βάλει όλο το κεφάλαιο σε 5ετή προθεσμιακή, κλειδώνει σήμερα το επιτόκιο για 5 χρόνια — αλλά δεν έχει ρευστότητα καθόλου διάστημα. Αν βάλει όλα σε 6μηνη, κρατά ρευστότητα αλλά χάνει την ευκαιρία υψηλότερου επιτοκίου των μακρύτερων διαρκειών, και σε 6 μήνες θα ξανα-επενδύσει σε ό,τι επιτόκια έχει τότε η αγορά.

Το laddering λύνει και τα δύο. Χωρίζει το κεφάλαιο σε τμήματα με σταθερή διαφορά διάρκειας μεταξύ τους, ώστε ένα τμήμα ωριμάζει τακτικά και μπορεί είτε να αναληφθεί είτε να επανεπενδυθεί.

Ένα βασικό παράδειγμα: κλίμακα 5 σκαλοπατιών

Ξεκινάτε με 60.000 € που χωρίζονται σε 5 ίσα τμήματα των 12.000 €. Τμήμα 1: 12μηνη προθεσμιακή. Τμήμα 2: 24μηνη προθεσμιακή. Τμήμα 3: 36μηνη προθεσμιακή. Τμήμα 4: 48μηνη προθεσμιακή. Τμήμα 5: 60μηνη προθεσμιακή.

Στο τέλος του πρώτου χρόνου, το Τμήμα 1 ωριμάζει. Το επανεπενδύετε σε νέα 60μηνη προθεσμιακή στα τρέχοντα επιτόκια της αγοράς. Στο τέλος του δεύτερου χρόνου, το Τμήμα 2 ωριμάζει και επανεπενδύεται πάλι σε 60μηνη. Και ούτω καθεξής. Μετά από 5 χρόνια έχετε 5 προθεσμιακές των 60 μηνών, με λήξη μία κάθε χρόνο.

Γιατί δουλεύει

Πρώτον, μειώνει το ρίσκο του χρόνου εισόδου. Δεν κλειδώνετε ό,τι επιτόκιο τυχαίνει να προσφέρει η αγορά τη συγκεκριμένη μέρα που κάνατε την τοποθέτηση. Το «μέσο επιτόκιο» της συνολικής θέσης σας είναι ο μέσος όρος 5 διαφορετικών στιγμών εισόδου στην αγορά.

Δεύτερον, δίνει ρευστότητα. Κάθε χρόνο ένα τμήμα του κεφαλαίου γίνεται ελεύθερο. Αν χρειαστείτε μέρος των χρημάτων, τα παίρνετε στην επόμενη λήξη χωρίς καμία ποινή. Αν δεν τα χρειαστείτε, τα ξαναδεσμεύετε στην πιο μακρινή διάρκεια.

Τρίτον, εκμεταλλεύεται τα υψηλότερα επιτόκια των μακρών διαρκειών χωρίς να σας εγκλωβίζει στη σημερινή αγορά. Μετά τον πρώτο κύκλο, όλες οι θέσεις σας έχουν 60μηνο επιτόκιο — αλλά η κάθε μία έχει κλειδωθεί σε διαφορετική στιγμή, άρα σε διαφορετικό σημείο του κύκλου επιτοκίων.

Παραλλαγές

Για μικρότερους ορίζοντες, μια πιο σφιχτή κλίμακα δουλεύει καλύτερα: 6, 12, 18, 24 μηνών, με 4 σκαλοπάτια. Κάθε 6 μήνες ωριμάζει ένα τμήμα.

Για όσους θέλουν μια μερίδα ρευστότητας, ένα «σκαλοπάτι» του χαρτοφυλακίου μπορεί να μείνει σε λογαριασμό ταμιευτηρίου (κυμαινόμενο, πάντα διαθέσιμο) και το υπόλοιπο σε προθεσμιακές. Αυτό συνδυάζει τα πλεονεκτήματα και των δύο εργαλείων.

Για όσους έχουν κεφάλαιο άνω των 100.000 €, το laddering συνδυάζεται φυσικά με την κατανομή σε πολλές τράπεζες. Κάθε σκαλοπάτι μπορεί να είναι σε διαφορετική τράπεζα, ώστε καμία θέση να μην ξεπερνά το όριο εγγύησης του ΤΕΚΕ ή ΤΕΚ.

Τι πρέπει να προσέξετε

Πρώτον, η στρατηγική έχει νόημα μόνο για κεφάλαιο που πραγματικά δεν χρειάζεστε βραχυπρόθεσμα. Το ταμείο έκτακτης ανάγκης παραμένει έξω από τη σκάλα — σε ταμιευτηρίου ή σε λογαριασμό υψηλής απόδοσης χωρίς δέσμευση.

Δεύτερον, ελέγξτε τους όρους πρόωρης λύσης κάθε προθεσμιακής. Ορισμένες τράπεζες την απαγορεύουν πλήρως. Αν εντάξετε στην κλίμακα μια προθεσμιακή χωρίς δυνατότητα πρόωρης εξόδου, να ξέρετε ότι είναι πραγματικά δεσμευμένη μέχρι τη λήξη.

Τρίτον, δεν είναι μαγικός τύπος. Το laddering δεν υπόσχεται καλύτερη απόδοση από την τυχαία «τυχερή» τοποθέτηση σε μία διάρκεια — μερικές φορές θα υστερεί, μερικές φορές θα υπερτερεί. Αυτό που εγγυάται είναι λιγότερη διακύμανση και συνέπεια στα αποτελέσματα.

Για τους περισσότερους αποταμιευτές που θέλουν να δουλέψουν τα χρήματά τους χωρίς να γίνουν επαγγελματίες trader επιτοκίων, το laddering είναι μία από τις πιο έντιμες και εύκολα εφαρμόσιμες στρατηγικές που υπάρχουν.